Rock ve blues müzisyeni Chris Rea, 74 yaşında hayatını kaybetti. Rea, kariyeri boyunca büyük prodüksiyonların ve parlatılmış hitlerin sunduğu kolay yolu değil, kendi yolunu seçen bir müzisyen olarak hatırlandı. Şarkılarında yolculuğu, yolda olma hâlini ve hareket fikrini anlattı; ancak bu yolculuk hiçbir zaman net bir varışa bağlanmadı. Rea’nın müziğinde yol, bir yere ulaşmaktan çok hayatın içinde kalma hâliydi. Bu yüzden ölümünün ardından birçok kişinin ve müzik yazarının vurguladığı gibi, o, müzik kariyeri boyunca kendi yolunu seçen insanların ortak sesi hâline geldi.
Dondurmacılıktan müzisyenliğe
Chris Rea’nın müzik kariyeri, erken bir keşfin ya da “çocuk yaşta yetenek” hikâyesinin ürünü değildi. Middlesbrough’da, ailesinin işlettiği dondurma fabrikası ve kafeler arasında geçen bir gençliğin ardından, müziğe ciddi biçimde yönelmesi 20’li yaşlarının başını buldu. O sırada kendisinden beklenen hayat belliydi: Aile işini büyütmek, düzenli bir yol tutturmak. Rea ise günlerinin büyük bölümünü depo odasında slide gitar çalarak geçiriyordu.
İlk gitarı, 1961 model bir Höfner’di. Tekniğini kusursuzlaştırmaktan çok, kendisine özgü bir ses aradı. Bu süreçte yerel gruplarla çaldı; The Elastic Band, Magdalene ve ardından The Beautiful Losers. Bu dönem, onun için sahnede parlamaktan ziyade kendi sesini bulma süreciydi. Rea’nın şarkı yazarlığı, daha henüz baştan içe dönük ve sabırsızlıktan uzaktı.
Müzik kariyerinde yükseliş
Chris Rea’nın geniş kitlelerce tanınması, planlı bir yıldızlaşmanın sonucu değildi. 1978’de yayımlanan ilk albümü Whatever Happened to Benny Santini? ile birlikte gelen Fool (If You Think It’s Over), özellikle ABD’de beklenmedik bir başarı yakaladı. Şarkı, Billboard Adult Contemporary listesinde zirveye çıktı ve Rea’ya Grammy’de “en iyi yeni sanatçı” adaylığı getirdi. Henüz kariyerinin başında gelen bu ilgi, onun için bir sıçrama tahtası olduğu kadar bir mesafe duygusunu da beraberinde getirdi.
1980’ler boyunca Rea’nın adı, radyolarda sıkça çalan şarkılarla anılmaya başladı. On the Beach, Josephine, Auberge ve The Road to Hell, onu “yumuşak ama karanlık bir sesi olan” bir rock müzisyeni olarak tanımladı. Bu şarkılar büyük prodüksiyonlarla, güçlü melodilerle ve geniş dinleyici kitlesiyle buluştu. Rea’nın boğuk vokali ve slide gitarı, dönemin parlatılmış sound’u içinde hemen ayırt ediliyordu.
Ancak bu ün, Rea’nın kendi gözünde hiçbir zaman bir varış noktası olmadı. Plak şirketlerinin daha büyük turneler, daha görünür bir yıldızlık için yaptığı baskılara mesafeli durdu; Amerika’da uzun turnelere çıkmayı reddetti.
‘Driving Home for Christmas’
Chris Rea’yı kitlelerle tanıştıran şarkı ise Driving Home for Christmas’tı. Şarkı, iyi bir stüdyo günü ya da planlı bir yazım anından değil; zor bir yılın sonunda, karlı bir gecede, trafikte sıkışıp kalmış bir arabada doğdu. Plak şirketinin eve dönüş için tren bileti ödemediği bir dönemde, eşi eski bir Austin Mini’yle onu Londra’dan almaya gelmişti. Kuzeye doğru ilerlerken trafik durdu, kar yağdı. Rea, yan camdan diğer sürücülere baktı: hepsi yorgun, sessiz ve aynı yerde takılıp kalmıştı. O an mırıldandı: “We’re driving home for Christmas…” Sokak lambaları arabanın içine vurdukça sözleri not aldı. Chris Rea’nın müzik kariyerinde yolculuk ve arabalar o günler de etkisini hissettiriyordu.
Bitmeyen yolculuk
Chris Rea’nın müziğinde yol, süslenmiş bir özgürlük fikri değil; gündelik hayatın içinden geçen, çoğu zaman sıkışan ve uzayan bir hâldi. Arabalar, otoyollar ve uzun sürüşler onun şarkılarında hikâyenin kendisiydi. Rea’nın dediği gibi, “Yol her zaman hayatta nereye gittiğimizin bir metaforuna dönüşüyordu.
Chris Rea’nın hit şarkıları, birbirinden bağımsız başarılar olmaktan çok, aynı duygunun farklı durakları gibiydi. Looking for the Summer, On the Beach, Auberge… Hepsinde ortak bir fikir vardı: Bir yere gitmek. Ama bu, coşkulu bir kaçış ya da özgürlük vaadi değildi. Daha çok, bulunduğu yerden memnun olmayan bir insanın, yol üstünde düşünmesi hâliydi.
On the Beach, adından beklenen rahatlığı sunmuyordu; deniz kenarı bir mola değil, geçici bir durak gibidir. Looking for the Summer’da ise mevsim bile bir hedef olmaktan çıkar, aranan ama tam bulunamayan bir hâle dönüşüyordu. Rea’nın hitlerinde yolculuk hep vardı; ancak varış belirsizdi. Bu çizginin en açık ifadesi The Road to Hell ile oldu. Şarkı, adını bir metafordan alsa da çıkış noktası son derece somuttu: M4 ile M25’in kesiştiği noktadaki bitmek bilmeyen trafik. Rea için bu yol, modern hayatın sıkışmışlığını anlatmanın en doğrudan yoluydu. Hareket vardı ama ilerleme yoktu. Direksiyon başındaki insanlar gidiyor gibi yapıyor, aslında oldukları yerde kalıyordu.
The Road to Hell, Rea’nın kariyerindeki en büyük ticari başarılardan biri oldu. Albüm milyonlar sattı, şarkı listelere girdi. Ama bu başarı, onun müziğinin özünü değiştirmedi. Aksine, Rea’nın hitlerle kurduğu ilişkiyi daha da görünür kıldı: Şarkılar popülerdi, ama anlattıkları hikâyeler rahatlatıcı değildi. Yol vardı, ama kurtuluş yoktu.
Rea’nın farkı
Chris Rea’nın müzik karakteri, teknik ustalıktan ya da dönemsel trendlerden çok, bilinçli bir tercihe dayanıyordu. Rea, kariyeri boyunca parlatılmış prodüksiyonların, kusursuz düzenlemelerin ve “daha büyük” olma vaadinin sunduğu yolu bilerek geri çevirdi. Onu dinleyenler için bu bir eksiklik değil, tam tersine güven veren bir tutarlılıktı.
Müzik yazarlarının sıkça vurguladığı gibi, Rea’nın şarkılarında dikkat çeken şey “nasıl çaldığı”ndan çok neden öyle çaldığıydı. Slide gitarındaki pürüz, vokalindeki boğuk ton ve düzenlemelerdeki sade yapı, bilinçli olarak korunmuştu. Şarkılar cilalanmadıkça, anlatılan duygu daha gerçek kalıyordu. Rea’nın müziği, bir performanstan çok anlık bir hâlin kaydı gibiydi.Belki de bu yüzden, onun müziği zamanla belirli ve geniş bir kitleye değil, aynı hissi taşıyan bir topluluğa ulaştı.
