Bağdat'ın Nisan 2023'te Washington D.C. Federal Bölge Mahkemesi'ne sunduğu tenfiz dilekçesi, o tarihte teknik bir prosedür adımı gibi göründü. Aradan geçen üç yıl, bu davanın aslında çok daha büyük bir sürecin görünür yüzü olduğunu ortaya koydu: enerji altyapılarının 21. yüzyılda nasıl bir jeoekonomik mücadele alanına dönüştüğünün somut bir örneği.
Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nın hukuki temeli 1973 tarihli Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması'na dayanır ve 2010'a kadar birkaç kez güncellendi [1]. 2013 sonunda Kürdistan Bölgesel Yönetimi, kendi sahalarını doğrudan ana hatta bağlayan bir bypass hattı inşa etti ve Türkiye ile ayrı bir enerji anlaşması imzaladı [2]. Merkezi hükümetin itirazlarına rağmen bu adım sürdürüldü; Mayıs 2014'te ilk Kürt petrolü Ceyhan'dan yüklendiğinde Bağdat, ICC nezdinde tahkim başvurusunda bulundu [3]. Asıl mesele Türkiye-Irak ilişkisinden çok, Irak'ın kendi iç merkez-bölge geriliminden kaynaklanıyordu; Türkiye ise bu ayrışmada taraf değil, aradaki transit ülke konumundaydı.
Tahkim, Paris merkezli ICC Divanı'nda Fransız hukukuna tabi yürütüldü. 2016'daki Kısmi Yetki Kararı, Irak'ın taleplerinin tahkime elverişli olduğuna ama BOTAŞ'ın bizzat sözleşme tarafı sayılamayacağına hükmetti [4]. Şubat 2023'teki Nihai Karar, kamuoyunda sunulduğu gibi tek taraflı bir mahkûmiyet değildi: Irak'ın beş talebinden yalnızca ikisi kabul edilirken, Türkiye'nin karşı talepleri de büyük ölçüde haklı bulundu [5]. Net bakiye, mahsuplaşma sonrası Irak lehine yaklaşık 1,5 milyar dolar oldu; bu, Bağdat'ın talep ettiği 30 milyar doların çok altında kaldı [6]. Ankara'nın kararı "Irak'ın altı talebinden beşinin kabul edildiği bir karar" olarak sunması, hukuki pozisyonunun heyet nezdinde büyük ölçüde teyit edildiğinin göstergesiydi [7].
Tahkim kararının merkezi Paris olduğu hâlde tenfizin Washington'da açılması, New York Sözleşmesi'nin kararın verildiği ülke ile tenfiz edileceği ülkenin farklı olabileceğini öngörmesinden kaynaklanır. Belirleyici olan, kararın icra edilebileceği varlıkların nerede bulunduğu. Türkiye'nin ABD'deki mali varlıkları Irak'a teorik bir erişim imkânı vaat ediyordu [8]. Ama asıl etki, fiilî haciz beklentisinden çok Washington'ın uluslararası yatırımcılar nezdindeki sembolik ağırlığıydı: üç yıl boyunca mahkeme herhangi bir varlığa el koymadı, süreç daha çok müzakere masasına eşlik eden bir baskı unsuru oldu. Türkiye de karşı taraf olarak kendi alacak iddiasını sundu; bu, davayı Irak'ın tek taraflı baskı aracı olmaktan çıkarıp karşılıklı bir hesaplaşma zeminine dönüştürdü [9].
Bu denli merkezi bir konumun arkasında, Yabancı Devletlerin Bağışıklığı Yasası'nın (FSIA) tahkim istisnası var: bir yabancı devletin taraf olduğu tahkim kararlarının tenfizi istendiğinde egemen bağışıklık kalkıyor. D.C. Circuit'in Temmuz 2025'teki Amaplat kararı bu istisnanın kapsamını netleştirdi; Irak-Türkiye davası doğrudan ICC kararına dayandığı için bu kapsama giriyor [10]. Mahkeme süreci temkinli işletti, Eylül 2024'te davayı durdurup Nisan 2026'da yeniden hareketlendirdi [11]. Bu temkinlilik, Türkiye'nin argümanlarının ciddiye alındığının bir göstergesiydi.
ABD davanın tarafı olmasa da sonuçlarından çok boyutlu etkilendi: Kürdistan Bölgesi'nde faaliyet gösteren Amerikan şirketlerinin çıkarları hattın işlerliğine bağlıydı, hattın 2023-2025 arası kapalı kalması küresel arzın yüzde 0,5'ine denk bir kesintiye yol açtı [12]. Bu da Türkiye'yi davanın basit bir davalısı değil, çözümün vazgeçilmez bileşeni konumuna taşıdı. Aynı dönemde D.C. Bölge Mahkemesi'nin AB-içi yatırım tahkim kararlarını da tenfiz etmeye istekli olması, Washington'ı küresel enerji tahkim rejiminin fiilî merkezi hâline getirdi [13].
Türkiye'nin tutumu örnek nitelikteydi: kararın açıklandığı gün Bağdat'a resmî yazıyla Irak'ın izni olmadan Kürt petrolü yüklemeyeceğini bildirdi ve bunu uyguladı. Mart 2026'da Paris İstinaf Mahkemesi kısmi iptal talebini reddetse de bu, Türkiye'nin karşı taleplerinin geçerliliğini ortadan kaldırmadı [14]. Bugün Türkiye, sözleşmenin 27 Temmuz 2026'da sona ereceğini ilan ederek inisiyatifi ele aldı; daha yüksek transit tarifeleri ve petrol-gaz-petrokimya-elektrik alanlarını kapsayan bir ortaklık önerisiyle müzakere zeminini genişletti [15]. Temmuz 2026'da varılan bir yıllık geçici anlaşma, Hürmüz'deki gerilimlerin Irak'ın güney rotalarını tehdit ettiği kritik bir anda Ceyhan koridorunun günde 200 bin varilin üzerinde akışını güvence altına aldı [16].
Irak açısından ise kazanım ağır bir bedelle geldi: hattın iki buçuk yıl kapalı kalması, KBY'nin bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 80'ini oluşturan ihracat kanalını ortadan kaldırdı [17]. "İçi boş zafer" yorumlarını haklı çıkaracak biçimde, hukuki zaferin ekonomik bedeli, kazanılan tazminatın kendisinden ağır oldu [18]. Davanın en kalıcı etkisi ise D.C. Bölge Mahkemesi'nin egemen bağışıklık savunmalarını giderek daraltan içtihadının geleceğe bıraktığı emsal olacak [19].
Türkiye'nin bu süreçteki tecrübesi, kararı tanıması, uygulaması ama kendi taleplerini sonuna kadar savunması, kısa vadeli maliyetlere rağmen bölgesel enerji güvenliği sağlayıcısı konumunu pekiştirdi ve Ankara'yı hukuka bağlı, güvenilir, stratejik olarak vazgeçilmez bir aktör hâline getirdi.
Kaynakça
[1] Norton Rose Fulbright. (2026). Iraq and Turkey both claim victory in the Iraq-Turkey Pipeline arbitration but the future of Kurdistan's oil and gas sector remains unclear. https://www.nortonrosefulbright.com/en/knowledge/publications/a1486538/iraq-and-turkey-both-claim-victory
[2] Amereller. (2023). ICC arbitration tribunal finally issues ruling in the Iraq-Turkey pipeline dispute. https://amereller.com/publication/icc-arbitration-tribunal-finally-issues-ruling-in-the-iraq-turkey-pipeline-dispute-what-it-means-for-iraq-and-the-kurdistan-region/
[3] Cleary Gottlieb. (2023). Iraq secures major victory in long-standing ICC arbitration against Turkey. https://www.clearygottlieb.com/news-and-insights/news-listing/iraq-secures-major-victory-in-long-standing-icc-arbitration-against-turkey
[4] Jusmundi. (2021). The Republic of Iraq v. 1) The Republic of Turkey and 2) BOTAŞ Petroleum Pipeline Corporation. https://jusmundi.com/en/document/decision/en-the-republic-of-iraq-v-1-the-republic-of-turkey-and-2-botas-petroleum-pipeline-corporation-reconstitution-of-the-tribunal-pending-friday-1st-january-2021
[5] Bülbül, A. (2026). Irak-Türkiye petrol davası: Tahkimde kaybedilen masada kazanılabilir mi? YetkinReport. https://yetkinreport.com/2026/07/13/irak-turkiye-petrol-davasi-tahkimde-kaybedilen-masada-kazanilabilir-mi/
[6] Discovery Alert. (2026). Iraq's oil pipeline agreement with Turkey: The 2026 crisis explained. https://discoveryalert.com.au/iraq-oil-pipeline-agreement-turkey-hormuz-export-crisis/
[7] Rudaw. (2023). Turkey's energy minister denies reports of arbitration fine. https://www.rudaw.net/english/kurdistan/290320232
[8] Middle East Eye. (2023a). Turkey mulls seeking US court to enforce $527m oil award against Iraq. https://www.middleeasteye.net/news/turkey-iraq-oil-award-enforce-mulls-us-court
[9] Middle East Eye. (2023b). Turkey seeks $950m damages against Iraq over KRG oil dispute. https://www.middleeasteye.net/news/turkey-iraq-krg-oil-dispute-seeks-damages-us
[10] Cleary Gottlieb. (2025). D.C. Circuit holds that neither the FSIA's arbitration exception nor its waiver exception applies to actions to enforce foreign judgments. https://www.clearygottlieb.com/news-and-insights/publication-listing/dc-circuit-fsias-arbitration-exception-nor-its-waiver-exception-actions-enforce-foreign-judgments
[11] Jusmundi. (2024). Iraq v. Turkey, minute order of the United States District Court for the District of Columbia staying the case. https://jusmundi.com/en/document/decision/en-the-republic-of-iraq-v-the-republic-of-turkey-minute-order-of-the-united-states-district-court-for-the-district-of-columbia-staying-the-case-thursday-26th-september-2024
[12] Washington Institute. (t.y.-a). The urgent U.S. role in restarting Iraq-Turkey oil exports. https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/urgent-us-role-restarting-iraq-turkey-oil-exports
[13] Kluwer Arbitration Blog. (t.y.). The NextEra of enforcement: US courts and intra-EU investment awards after Achmea and Komstroy. https://legalblogs.wolterskluwer.com/arbitration-blog/the-nextera-of-enforcement-us-courts-and-intra-eu-investment-awards-after-achmea-and-komstroy/
[14] Global Arbitration Review. (2026). Turkey fails in challenge to billion-dollar Iraq oil award. https://globalarbitrationreview.com/article/turkey-fails-in-challenge-billion-dollar-iraq-oil-award
[15] Kurdistan24. (2026). Türkiye rejects extension of Kirkuk–Ceyhan oil pipeline deal, citing arbitration disputes. https://www.kurdistan24.net/en/story/920484/turkey-rejects-extension-of-kirkukceyhan-oil-pipeline-deal-citing-arbitration-disputes
[16] OilPrice.com. (2026). Iraq's oil lifeline has been saved, but for how long? https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Iraqs-Oil-Lifeline-Has-Been-Saved-But-For-How-Long.html
[17] Eurasia Review. (2025). The Turkey–Iraq oil pipeline crisis: Arbitration penalties, energy diplomacy, and regional equilibrium. https://www.eurasiareview.com/28072025-the-turkey-iraq-oil-pipeline-crisis-arbitration-penalties-energy-diplomacy-and-regional-equilibrium-oped/
[18] Middle East Eye. (2023c). Turkey appeals against arbitration ruling on Iraq and Kurdistan oil exports. https://www.middleeasteye.net/news/turkey-iraq-kurdistan-oil-exports-appeals-arbitration-ruling
[19] International Bar Association. (2026). Who decides consent? Arbitration agreement formation and FSIA jurisdiction in US courts after Stabil and Hulley. https://www.ibanet.org/who-decides-consent-arbitration-agreement
